1398/3/12 529

کبر، گیاهی چند ساله، همیشه‌سبز، خاردار و دارای بوته‌ای خوابیده است. گیاه کبر را در بسیاری از مواقع می‌توان در شکاف دیوارهای قدیمی و یا روی سقف‌های کاه‌گلی در حالی که شاخه‌هایش در هوا معلق است در برخی شهرها و روستاها مشاهده کرد.

کبر یا لگجی گیاهی که دوست دارد روی دیوارها بروید


Capparis spinosa

Capparidaceae

Caper bush

flinders rose

 

گیاه کَبَر با نام علمی Capparis spinosa یکی از ۲۵۰ گونه‌ی جنس کاپاریس است که در بسیاری از مناطق ایران از جمله زمین‌های بایر، کویری و یا کوهستانی مشاهده می‌شود. در ایران این گیاه را با نام‌های دیگری از جمله «کوَر، لگجی، علف مار، کور گیاه، کورزه، گل کمر، خاورک، هندوانه کبر، هندوانه کوهی و  پانه‌ترو» نیز می‌شناسند. گیاه کبر را در بسیاری از مواقع در شکاف دیوارهای قدیمی و یا روی سقف‌های کاه‌گلی برخی شهرها یا روستاها در حالی که شاخه‌هایش در هوا معلق است می‌توان دید.

 

 

گیاه کبر، چند ساله، همیشه‌سبز و خاردار بوده و بوته‌ای خوابیده دارد. ارتفاع آن حداقل حدود ۵۰ سانتیمتر است اما شاخه‌هایش می‌تواند تا چند متر روی زمین رشد ‌کند. در مناطق گسترده‌ای که دارای اقلیمی خشک و یا نیمه‌خشک هستند من‌جمله آسیا، اروپای شرقی، آفریقا و حتی در ماداگاسکار و استرالیا پراکنده است. همچنین در مناطق کوهستانی هیمالیا تا ارتفاع ۳۵۰۰ متری هم مشاهده شده است. بوته کبر دارای شاخه‌های بلند و کم پشت می‌باشد؛ ساقه های دارای سن بیشتر فاقد برگ و ساقه‌های جوان‌تر برگ‌های بیشتری دارند. برگ ها تخم‌مرغی شکل با حاشیه‌ای صاف، بدون کرک و گوشتی هستند که بر روی ساقه اکثرا به‌صورت متناوب قرار گرفته‌اند و در انتهای هر دمبرگ معمولا دو خار خمیده روی ساقه دیده می‌شود.

 

 

کبر یا لگجی دارای گل‌های هرمافرودیت سفید رنگ درشت و بسیار زیبا (حدودا به طول  ۸ - ۱۰ سانتیمتر) با چهار گلبرگ و با پرچم‌های بلند فراوان است که معمولا به سمت رأس بنفش رنگ هستند. با اینکه گل‌های گیاه کبر یک روز بیشتر دوام نمی‌آورند اما این گیاه از بهار تا انتهای پاییز تقریبا به طور ممتد گل می‌دهد. کبر دارای ریشه‌ی ضخیم و بلندی نیز می‌باشد. رشد و گلدهی گیاه از اوایل فروردین ماه آغاز می‌شود و بسته به شرایط تا آخر تابستان ادامه می‌یابد که نشان‌دهنده‌ی این است که این گیاه دمای بالا (تا ۴۰ درجه‌ی سانتیگراد) و کمبود آب را به خوبی تحمل می‌کند. همچنین جالب است که مقاومت خوبی نیز نسبت به خاک‌های ضعیف، نامرغوب و یا شور و حتی در مقابل آتش‌سوزی‌ها از خود نشان می‌دهد.

 

 

میوه‌ی گیاه کبر یا لگجی استوانه‌ای‌ یا تخم‌مرغی‌ شکل، سبز رنگ و با خطوطی موازی و کمرنگ‌تر می‌باشد. درون میوه قرمز رنگ و پر از دانه‌های کوچک و لزج است و احتمالا از این جهت در بعضی مناطق به هندوانه کوهی مشهور است. میوه‌ها بعد از گرفته شدن تلخی‌شان در مصارف غذایی و یا دارویی استفاده می‌گردند. با توجه به اینکه این گیاه به خوبی در مناطق گرم‌سیری و خشک تا نیمه‌خشک سازش یافته، می‌تواند به عنوان منبعی بالقوه برای تامین مواد غذایی مورد نیاز انسان مطرح باشد. سابقه‌ی استفاده از آن در مصارف غذایی و روش‌های درمانی به چند هزار سال قبل و به‌حدود عصر برنز بر می‌گردد.

 

 

گیاه کبر دارای مقادیر مناسبی از ویتامین‌ها (به خصوص ویتامین سی)، پروتئین، قند‌های احیا کننده (reducing sugars) و مواد معدنی مورد نیاز بدن می‌باشد. از میوه‌ی این گیاه که دارای ارزش غذایی بالایی‌است در تهیه سالاد، سس و ترشی استفاده می‌شود. در طب سنتی به منظور پیشگیری و یا درمان دیابت، هپاتیت، فشار خون بالا، اضافه وزن و مشکلات کلیوی به کبر مراجعه می‌کنند. علاوه بر اینها گیاه کبر حاوی مقادیری از ترکیبات فیتوشیمیایی‌ای چون ترپنوئیدها، آلکالوئیدها، گلوکوسینولات‌ها، پولیپرنول‌ها، کاروتنوئیدها و غیره می‌باشد که می‌تواند نشان‌دهنده‌ی پتانسیل‌های این گیاه به منظور استفاده در مصارف دارویی باشد. خواص زیادی از جمله ضد میکروب، ضد التهاب،کاهش‌دهنده فشار خون، تب‌بر، سم‌زدا، و آنتی‌اکسیدان بودن به قسمت‌های مختلف گیاه کبر نسبت داده شده است.

 

 

در غرب غنچه‌های گل کبر را که به caper شهرت دارد، زمانی که هنوز کاملا بسته هستند برداشت کرده بعد از شستشو با آب‌نمک، و خشک کردن، نهایتا در سرکه می‌اندازند و یا نمک‌سود می‌کنند. غنچه ها روزانه برداشت می‌شوند چرا که هرچه غنچه‌ها جوانتر باشند کیفیت بهتری خواهند داشت. بعدا از آنها جهت تهیه‌ی چاشنی‌های مختلف و یا ادویه‌ی طعم دهنده که به بسیاری از محصولات غذایی از جمله انواع سس‌ها، کره‌ها، سالاد، ماهی، و چاشنی پیتزا افزوده می‌شود بهره می‌برند. غنچه‌های چیده نشده طبیعتا بعد از شکوفایی، میوه‌هایی خوراکی تولید خواهند کرد که به عنوان Caperberry شناخته می‌شوند. این میوه‌ها را در کنار جوانه‌های گیاه چیده و جهت تهیه‌ی ترشی و یا سایر مواد غذایی استفاده می‌نماید.

 

 

در دهه‌های اخیر به خصوص در اروپا بیش از گذشته به گیاه کبر توجهی دوباره شده است و در مقیاس های اقتصادی به عنوان محصولی ارزشمند در کشورهایی چون یونان، ترکیه، ایتالیا، فرانسه و اسپانیا کشت می‌شود. این کشورها به عنوان صادرکننده‌های عمده‌ی این محصول و انگلستان و آمریکا نیز از جمله واردکنندگان بزرگ آن به حساب می‌آیند.

 

 

در پروژه‌های بیابان‌زدایی گیاه کبر با توجه به ریشه‌ی قوی و عمیق و ساقه‌های پوشاننده‌اش به عنوان تثبیت کننده خاک می‌تواند مورد توجه باشد. از این گیاه جهت تعیین‌ مرز زمین‌ها و یا به دلیل گل های زیبایی که دارد به عنوان گیاه زینتی در باغداری و طراحی فضای سبز استفاده می‌شود. گیاه کبر در صورتی که در باغچه‌ای خشک و آفتاب‌گیر کاشته شود ضمن آنکه زیبایی گل‌هایش چندماه از سال نگاه‌ها را جلب خود خواهد کرد، از محصولاتش نیز می‌توان در آشپزی بهره فراوان برد.

مقاله اختصاصی گروه تدوین محتوای اگرونیک 
استفاده از این مطلب و انتشار آن، با ذکر نام اگرونیک  و درج لینک www.agronic.ir بلامانع می باشد.

نظر شما

پرطرفدارترین مطالب امروز

تازه های اگرونیک

پیوند آینده کشاورزیِ پایدار با فناوری‌های هوشمند و تولید کلان

اسراف ۷ میلیارد متر مکعب آب کشاورزی برای حفظ مالکیت زمین

تکنولوژی‌های نوین در بخش کشاورزی موجب افزایش بهره‌وری

تولمئیا گیاهی که به گیاهچه هایش کولی می‌دهد!

توسعه کشاورزی حفاظتی در قیروکارزین

قارچی که آینده موز زرد را تهدید می‌کند

سیب مازندران زودتر از دماوند به بازار آمد

پیش‌بینی تولید ۱۰ تن تمشک فرنگی در بابل

تولید ۴۵۰ کیلوگرم زعفران در کرمانشاه

آشنایی با درخت زالزالک یا ولیک

دلایل کاهش ورود به سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی

تولید ۲۰ درصد محصولات کشاورزی در چهارمحال و بختیاری

تجهیز یک میلیون هکتار از باغات و مزارع کشاورزی به آبیاری نوین

حذف پنج سم پرخطر بخش کشاورزی تا یکسال آینده

آلودگی ۳۸ درصد باغ‌های گردو به آفت کرم خراط

راه‌آهن یا تالاب انزلی؛ اولویت با کدام است؟

تعیین سهم استان‌ها برای کاشت نهال تا پایان شهریور

کینوا یا خاویار گیاهی؛ کِشتی مزیت‌دار در شرایط کم آبی

چین مجددا واردات محصولات کشاورزی از آمریکا را کاهش داد

مزایا و معایب کشت نایلونی و استفاده از مالچ پلاستیکی چیست

کارگاه های آموزشی رایگان نگهدای از گیاهان آپارتمانی

زمین‌های کشاورزی کردستان تشنه اعتبار

چیکوی میناب به بازار آمد

عارضه‌ی خوابیدن ساقه غلات

کمباین خودران هم به بازار آمد

اگرونیک در شبکه های اجتماعی